Sera za kifedha zenye uchokozi na zisizo na uwajibikaji zilizopitishwa na Marekani zimesababisha mfumuko mkubwa wa bei duniani kote, na kusababisha usumbufu mkubwa wa kiuchumi na ongezeko kubwa la umaskini, hasa katika nchi zinazoendelea, wataalamu wa kimataifa wanasema.
Katika kupambana na kudhibiti mfumuko wa bei wa Marekani, ambao ulifikia asilimia 9 mwezi Juni, Hifadhi ya Shirikisho la Marekani imeongeza viwango vya riba mara nne hadi kiwango cha sasa cha asilimia 2.25 hadi 2.5.
Benyamin Poghosyan, mwenyekiti wa Kituo cha Masomo ya Mikakati ya Kisiasa na Kiuchumi huko Yerevan, Armenia, aliambia China Daily kwamba ongezeko hilo limevuruga masoko ya fedha duniani, huku nchi nyingi zinazoendelea zikikabiliwa na mfumuko wa bei wa juu sana, na hivyo kuathiri juhudi zao za kupata uthabiti wa kifedha kutokana na changamoto mbalimbali za kimataifa.
"Tayari imesababisha kushuka kwa thamani kwa euro na sarafu zingine, na itaendelea kuchochea mfumuko wa bei," alisema.
Wateja wakinunua nyama katika duka la vyakula la Safeway huku mfumuko wa bei ukiendelea kuongezeka huko Annapolis, Maryland
Nchini Tunisia, dola kubwa na ongezeko kubwa la bei za nafaka na nishati linatarajiwa kuongeza nakisi ya bajeti ya nchi hiyo hadi asilimia 9.7 ya Pato la Taifa mwaka huu kutoka asilimia 6.7 iliyotabiriwa hapo awali, alisema gavana wa benki kuu Marouan Abassi.
Kufikia mwisho wa mwaka huu deni la umma linalodaiwa nchini humo linatabiriwa kufikia dinari bilioni 114.1 (dola bilioni 35.9), au asilimia 82.6 ya Pato la Taifa lake. Benki ya uwekezaji Morgan Stanley ilionya mwezi Machi kwamba Tunisia inaelekea kushindwa kulipa ikiwa kuzorota kwa sasa kwa fedha zake kutaendelea.
Mfumuko wa bei wa kila mwaka wa Turkiye ulifikia rekodi ya juu ya asilimia 79.6 mwezi Julai, kiwango cha juu zaidi katika miaka 24. Dola moja iliuzwa kwa lira 18.09 za Kituruki mnamo Agosti 21, ikiashiria hasara ya thamani ya asilimia 100 ikilinganishwa na mwaka mmoja uliopita, wakati kiwango cha ubadilishaji kilikuwa lira 8.45 kwa dola.
Licha ya juhudi za serikali ikiwemo kuongeza mshahara wa chini kabisa ili kuwalinda watu kutokana na matatizo ya kifedha yanayosababishwa na mfumuko wa bei mkubwa, Waturuki wanajitahidi kujikimu kimaisha.
Tuncay Yuksel, mmiliki wa duka la bidhaa zilizohifadhiwa huko Ankara, alisema familia yake imeacha bidhaa za chakula kama vile nyama na maziwa kwenye orodha ya mboga kwa sababu ya kupanda kwa bei tangu mwanzo wa mwaka.
"Kila kitu kimekuwa ghali zaidi, na uwezo wa kununua wa raia umepungua sana," Shirika la Habari la Xinhua lilimnukuu Yuksel akisema. "Baadhi ya watu hawawezi kumudu kununua mahitaji ya msingi."
Kuongezeka kwa kiwango cha riba cha Shirikisho la Marekani "hakika kumesababisha mfumuko wa bei katika nchi zinazoendelea", na hatua hiyo haina uwajibikaji, Poghosyan alisema.
"Marekani inatumia utawala wa dola ili kufuatilia maslahi yake ya kijiografia. Marekani inapaswa kubeba jukumu kwa matendo yake, hasa kama Marekani inavyojionyesha kama mtetezi wa haki za binadamu duniani anayejali kila mtu."
"Inafanya maisha ya makumi ya mamilioni ya watu kuwa ya kusikitisha zaidi, lakini naamini Marekani haijali."
Jerome Powell, mwenyekiti wa Hifadhi ya Shirikisho la Marekani, alionya mnamo Agosti 26 kwamba Marekani ina uwezekano wa kulazimisha ongezeko kubwa la viwango vya riba katika miezi ijayo na imeazimia kupunguza mfumuko wa bei wa juu zaidi katika miaka 40.
Tang Yao, profesa msaidizi katika Shule ya Usimamizi ya Guanghua katika Chuo Kikuu cha Peking, alisema kupunguza mfumuko wa bei ni kipaumbele cha kwanza cha Washington kwa hivyo Fed inatarajiwa kudumisha viwango vya kuinua uchumi kwa sehemu kubwa ya mwaka ujao.
Hii itasababisha mdororo wa ukwasi duniani, na kuchochea mtiririko mkubwa wa mtaji kutoka masoko ya kimataifa hadi Marekani na kushuka kwa thamani ya sarafu nyingine nyingi, Tang alisema, akiongeza kuwa sera hiyo pia itasababisha soko la hisa na dhamana kushuka na nchi zenye misingi dhaifu ya kiuchumi na kifedha kubeba hatari zaidi kama vile kuongezeka kwa deni.
Shirika la Fedha la Kimataifa pia limeonya kwamba majaribio ya Fed ya kupambana na shinikizo la bei yanaweza kuathiri masoko yanayoibuka yaliyojaa deni la fedha za kigeni.
"Kuimarika kwa hali ya kifedha duniani kungekuwa changamoto kubwa kwa nchi zenye udhaifu mkubwa wa kifedha, changamoto zinazohusiana na janga ambazo hazijatatuliwa na mahitaji makubwa ya ufadhili wa nje," ilisema.
Athari ya kumwagika
Wu Haifeng, mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Fintech cha Taasisi ya Uchumi wa Data ya Shenzhen, pia alielezea wasiwasi kuhusu athari za sera ya Fed, akisema inaleta kutokuwa na uhakika na machafuko katika masoko ya kimataifa na huathiri uchumi mwingi kwa kiasi kikubwa.
Kuongeza viwango vya riba hakujapunguza mfumuko wa bei wa ndani wa Marekani kwa ufanisi, wala kupunguza bei za watumiaji wa nchi hiyo, Wu alisema.
Mfumuko wa bei ya watumiaji wa Marekani uliongezeka kwa asilimia 9.1 katika kipindi cha miezi 12 hadi Juni, ongezeko la kasi zaidi tangu Novemba 1981, kulingana na takwimu rasmi.
Hata hivyo, Marekani haitaki kukubali haya yote na kufanya kazi na nchi zingine ili kuongeza utandawazi kwa sababu haitaki kuchukua hatua dhidi ya maslahi binafsi ikiwa ni pamoja na matajiri na tata ya kijeshi-viwanda, Wu alisema.
Ushuru unaotozwa China, kwa mfano, au vikwazo vyovyote kwa nchi zingine, hauna athari yoyote zaidi ya kuwafanya watumiaji wa Marekani kutumia pesa nyingi zaidi na kutishia uchumi wa Marekani, Wu alisema.
Wataalamu wanaona kuweka vikwazo kama njia nyingine kwa Marekani kuimarisha utawala wake wa dola.
Tangu kuanzishwa kwa mfumo wa Bretton Woods mnamo 1944, dola ya Marekani imechukua jukumu la sarafu ya akiba ya kimataifa, na kwa miongo kadhaa Marekani imedumisha nafasi yake kama uchumi nambari moja duniani.
Hata hivyo, mzozo wa kifedha duniani wa 2008 uliashiria mwanzo wa mwisho wa utawala kamili wa Marekani. Kushuka kwa Marekani na "kuongezeka kwa nchi zingine", ikiwa ni pamoja na China, Urusi, India na Brazil, vimepinga ukuu wa Marekani, Poghosyan alisema.
Marekani ilipoanza kukabiliwa na ushindani unaoongezeka kutoka vituo vingine vya nguvu, iliamua kutumia jukumu la dola kama sarafu ya akiba ya kimataifa katika juhudi zake za kudhibiti kupanda kwa wengine na kuhifadhi utawala wa Marekani.
Kwa kutumia msimamo wa dola, Marekani ilitishia nchi na makampuni, ikisema ingewakatilia mbali mfumo wa fedha wa kimataifa ikiwa hawangefuata sera ya Marekani, alisema.
"Mwathirika wa kwanza wa sera hii alikuwa Iran, ambayo iliwekewa vikwazo vikali vya kiuchumi," Poghosyan alisema. "Kisha Marekani iliamua kutumia sera hii ya vikwazo dhidi ya China, hasa dhidi ya makampuni ya mawasiliano ya simu ya China, kama vile Huawei na ZTE, ambayo yalikuwa washindani muhimu kwa makampuni makubwa ya TEHAMA ya Marekani katika maeneo kama vile mitandao ya 5G na akili bandia."
Zana ya kijiografia na kisiasa
Serikali ya Marekani inatumia dola zaidi na zaidi kama chombo kikuu cha kuendeleza maslahi yake ya kijiografia na kudhibiti ongezeko la wengine, imani katika dola inapungua, na nchi nyingi zinazoendelea zina hamu ya kuiacha kama sarafu kuu ya biashara, Poghosyan alisema.
"Nchi hizo zinapaswa kubuni mifumo ya kupunguza utegemezi wao kwa dola ya Marekani, vinginevyo zitakuwa chini ya tishio la mara kwa mara la Marekani kuharibu uchumi wao."
Tang wa Shule ya Usimamizi ya Guanghua alipendekeza kwamba uchumi unaoendelea unapaswa kuwa na mseto katika biashara na fedha kwa kuongeza idadi ya washirika wakuu wa biashara na vyanzo vya ufadhili na uwekezaji, katika juhudi za kupunguza utegemezi wao kwa uchumi wa Marekani.
Kupunguza matumizi ya dola kungekuwa vigumu katika muda mfupi na wa kati lakini soko la fedha duniani na mfumo wa sarafu wenye nguvu na mseto unaweza kupunguza utegemezi wa dola ya Marekani na kuleta utulivu katika utaratibu wa kifedha wa kimataifa, Tang alisema.
Nchi nyingi zimepunguza deni la Marekani walilonalo na zimeanza kupanua akiba yao ya fedha za kigeni.
Benki ya Israeli ilitangaza mwezi Aprili kwamba imeongeza sarafu za Kanada, Australia, Japani na China kwenye akiba yake ya fedha za kigeni, ambazo hapo awali zilikuwa na kikomo cha dola ya Marekani, pauni ya Uingereza na euro.
Dola za Marekani zinachangia asilimia 61 ya akiba ya kigeni nchini, ikilinganishwa na asilimia 66.5 hapo awali.
Benki kuu ya Misri pia imedumisha mkakati mseto wa kwingineko kwa kununua tani 44 za dhahabu katika robo ya kwanza ya mwaka huu, ongezeko la asilimia 54, Baraza la Dhahabu Duniani lilisema.
Nchi zingine kama vile India na Iran zinajadili uwezekano wa kutumia sarafu za kitaifa katika biashara zao za kimataifa.
Kiongozi Mkuu wa Iran Ayatollah Ali Khamenei alitoa wito mnamo Julai wa kuachana taratibu kwa dola katika biashara ya pande mbili na Urusi. Mnamo Julai 19, jamhuri ya Kiislamu ilizindua biashara ya rial-ruble katika soko lake la fedha za kigeni.
"Dola bado inahifadhi jukumu lake kama sarafu ya akiba ya kimataifa, lakini mchakato wa kupunguza matumizi ya dola umeanza kuharakisha," Poghosyan alisema.
Pia, mabadiliko ya utaratibu wa baada ya Vita Baridi bila shaka yatasababisha kuanzishwa kwa ulimwengu wa polar nyingi na mwisho wa utawala kamili wa Marekani, alisema.
Muda wa chapisho: Septemba-05-2022
